Wolne sądy? Wolne żarty...

Wolne sądy? Wolniej już się nie da...

Wymiar sprawiedliwości jest jednym z najgorzej funkcjonujących obszarów państwa. Niezależnie od aktualnej władzy, sądownictwo jest jedną z najgorzej ocenianych przez Polaków grupą zawodową. Przewlekłe postępowania, niezrozumiałość procedur, absurdalne decyzje sądu, to codzienność, z którą zderzył się każdy, który miał wątpliwą przyjemność zapoznać się z działalnością sądownictwa na własnej skórze. Mimo wielu deklaracji politycznych, nie tylko nie udało się wprowadzić reform, ale wręcz doprowadzono do pogorszania się sytuacji z roku na rok. Średni czas trwania postępowania sądowego, zamiast skrócić, wydłużył się średnio o 2,8 miesiąca. Według portalprawo.pl: "Dane statystyczne za rok 2018 pokazują, że średnio postępowanie sądowe trwało 5 miesięcy. To jednak dane dość mocno zaniżone przez sprawy, które rozpatrywano stosunkowo szybko. Procesy w sprawach cywilnych przed sądem okręgowym trwają zwykle 9 miesięcy, a w rejonowym 11. Dla kontrastu dodajmy jeszcze, że procesy gospodarcze kończą się dopiero po 16 miesiącach w sądzie okręgowym i 14 w przypadku sądu rejonowego". Ciągnące się miesiącami i latami sprawy sądowe powodują nie tylko ogromne koszty dla uczestników postępowania, ale mają też ogromne skutki społeczne. Podkopują wiarę w porządek prawny państwa, uniemożliwiają stabilność obrotu i powodują, że opłacalne jest działanie niezgodne z prawem. A jest to jedna z wielu bolączek polskiego sądownictwa. 

Nadzwyczajna kasta w praktyce

Jednocześnie sędziowie, jako grupa zawodowa, kurczowo broni się przed jakimikolwiek zmianami i broni swoich licznych przywilejów. Duża część środowiska angażuje się politycznie po stronie liberalno-lewicowej, pomimo formalnego zakazu takiego zaangażowania. Nie bez powodu padły słowa o "nadzwyczajnej kaście" - takie opinie są dosyć powszechne w tym środowisku. I to pomimo, że cykliczne sondaże pokazują, że ponad połowa Polaków ma negatywne opinie dotyczące działania wymiaru sprawiedliwości, a raport Komisji Europejskiej za 2020 rok wykazuje, że 24 proc. Polaków uważa, że niezawisłość sędziów jest na „bardzo złym”, a 37 proc. na „raczej złym” poziomie; jedynie 34 proc. Polaków uważa, że sędziowie są niezależni. Polska jest na czwartym miejscu od końca wśród państw członkowskich Unii Europejskiej. Dane te nie powodują jednak żadnych refleksji w środowisku nadzwyczajnej kasty.

Absurdalne wyroki na porządku dziennym

Kolejną bolączką polskiego wymiaru sprawiedliwości jest ogromna liczba wyroków, które na pierwszy rzut oka budzą kontrowersję. Internet i doniesienia prasowe pełne są informacji o wyrokach, które nie mają nic wspólnego nie tylko z prawem, ale też ze zdrowym rozsądkiem. Do najbardziej bulwersujących procesów należy niewątpliwie wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie, który w 2013 roku skazał 21-letniego Damiana R. na 10 lat pozbawienia wolności za przekroczenie granic obrony koniecznej. Oskarżony broniąc się przed dwoma napastnikami, którzy wtargnęli do jego mieszkania, zabił ich nożem. W październiku 2021 roku w Zgierzu wyrok czterech lat pozbawienia wolności usłyszał mężczyzna, który bronił siebie i żony we własnym mieszkaniu. Napastnik wyważył drzwi i wtargnął do lokalu. Sąd skazał mężczyznę, bo ten przekroczył zasady obrony koniecznej. W 2017 roku Sąd Apelacyjny w Białymstoku i skazał na 4 lata więzienia 19-latka, który broniąc się przed napastnikiem zadał mu cios ostrym narzędziem i spowodował jego śmierć. Sąd uzasadniał, że chłopak nie dążył do konfrontacji i starał się uniknąć zatargu z agresywnym i nietrzeźwym, prawie mu nieznanym mężczyzną. Zwrócił też uwagę, iż zdarzenie było dynamiczne, cios jeden, niezbyt silny, sprawca kolejnego nie zadał, a pobiegł po pomoc. Jak mówił sędzia sprawozdawca Andrzej Czapka, prawidłowa była jednak ocena sądu I instancji, że doszło do przekroczenia przez oskarżonego granic obrony koniecznej. Sąd uznał, że mógł on np. jedynie postraszyć nożem.

Zdarzają się również wyroki, w których sądy wykazują niezrozumiałą łagodność. W 2015 roku mężczyzna, który zgwałcił swoją 2-letnią (!) córeczkę został skazany na 5 lat więzienia. Maksymalna kara, którą mógł dostać to 12 lat, ale w mowie końcowej prokurator Beata Dziewiątkowska wnioskowała właśnie o taki wymiar kary. Dziennikarzom powiedziała, że biorąc pod uwagę okoliczności kara jest SPRAWIEDLIWA. W bielskim Sądzie Okręgowym zapadł wyrok w sprawie zbiorowego gwałtu, do jakiego doszło w Pietrzykowicach na Żywiecczyźnie w grudniu 2013 r. Oskarżeni, w tym syn znanego na Żywiecczyźnie polityka PSL, byłego wojewody zostali uznani winnymi i otrzymali kary od roku i trzech miesięcy do dwóch lat więzienia w zawieszeniu na pięć lat. To jedynie pojedyńcze przykłady radosnego orzecnictwa sędziów w ostatnich latach.

Bezkarność sędziowska

Jeszcze ciekawiej robi się, gdy sądzeni jak sprawcy są sami sędziowie. Sędzia Sadu Rejonowego dla dzielnicy Poznań Stare Miasto i Wilda, S-Z, została skazana za przestępstwo z art. 231 & 3 kodeksu karnego, polegające na trzykrotnym nieumyślnym niedopełnieniu obowiązków sędziego w ten sposób, ze działając w celu korzyści majątkowej, będąc uprawniona do wystawienia dokumentu, poświadczyła nieprawdę w postanowieniach o stwierdzenie nabycia spadku, wiedząc, ze przedstawione w tych sprawach testamenty zostały sfałszowane – za co została skazana na karę 1 roku pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres próby wynoszący 2 lata. Okres próby pomyślnie minął i pani sędzia S-Z dalej sądzi ludzi, tyle że nie w Poznaniu już, a w Łodzi. W 2008 roku postępowanie dyscyplinarne w sprawie odwołania pani sędzi z urzędu zostało umorzone, gdyż termin przedawnienia karalności wykroczenia dyscyplinarnego minął. W 2009 roku natomiast dla dobra służby uznano za właściwe służbowe przeniesienie pani sędzi z Poznania do Łodzi. W 2017 roku Krajowa Rada Sądownictwa stwierdziła, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu Waldemarowi Żurkowi, który żądał zwrotu alimentów od własnych córek. KRS nie stwierdziła również naruszenia zasad etyki sędziów. W 2018 roku Umorzono postępowanie dyscyplinarne wobec sędzi z Sądu Okręgowego w Katowicach, która miała potrącić dziecko samochodem. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego uznał, że jej wina była nieumyślna. Sytuacja miała miejsce 22 marca w Katowicach. Sędzia Janina B. najechała samochodem na dziewięcioletniego chłopca, po czym miała oddalić się z miejsca wypadku.

Czy może być jeszcze gorzej?

Historii pełnych niekompetencji polskich sędziów jest mnóstwo. Jedną z nich jest historia Johna Adkinsa, opisana przez niego w książce "Idioci, kłamcy, psychole i ja". Przedstawia ponad dwunastoletnią walkę autora o prawo do widzenia się z własną córką. Podtytuł: Moja dziwna podróż po beznadziejnym polskim systemie sądowniczym dobrze oddaje, jak naprawdę wygląda zderzenie obywatela z machiną wymiaru sprawiedliwości. Faktycznie, jest to poruszanie się krętymi ścieżkami w gąszczu przepisów i absurdalnych wyroków. Autor przedstawia jak latami usiłował uzyskać, a następnie wyegzekwować swoje prawa, jak bardzo skostniały i przestarzały jest system orzekania i jak oderwane od rzeczywistości jest polskie sądownictwo.