Przewodnik po Mszy świętej - Jean-Denis Chalufour OSB

To zupełnie wyjątkowa książka o Mszy świętej. Autor, benedyktyński mnich z Opactwa Matki Bożej w Fontgombault, prowadzi nas drogami Eucharystii, sygnalizując wszystkie ważne momenty duchowości, doktryny, symboliki. Dzięki informacjom historycznym cały czas czujemy się wewnątrz długiej tradycji modlitwy, ucząc się brać udział we Mszy jakby z wszystkimi wcześniejszymi pokoleniami wierzących.

W języku polskim nie było dotąd książki, która w sposób tak przystępny i pogłębiony pokazywałaby jedność liturgii na tle jej różnorodności: czytelnik poznaje zarówno starą tradycję rytu rzymskiego (tzw. formę nadzwyczajną), jak i jej odmiany (np. zwyczaj dominikański), ryty wschodnie z Liturgią św. Jana Chryzostoma oraz zwyczajną formę rytu rzymskiego. Ta książka to na pewno jeden niezbędników współczesnego katolika.

Przewodnik zawiera objaśnienie części stałych Mszy według mszału wydanego w 1962 r. przez bł. Jana XXIII (stanowiącego nadzwyczajną formę rytu rzymskiego) z dodaniem komentowanych tekstów mszału z 1969 r. (w formie zwyczajnej rytu rzymskiego), mszałów: lyońskiego i dominikańskiego oraz liturgii św. Jana Chryzostoma.

Książka ukazała się w koedycji z wydawnictwem Dębogóra.

Przedmowa

Z nieukrywaną radością przyjąłem prośbę o napisanie krótkiej przedmowy do „Przewodnika po Mszy świętej” o. Jean-Denis Chalufour OSB z opactwa Fontgombault. Jest to jedna z tych pozycji, dzięki którym spełnia się wyrażone przed laty życzenie kard. Josepha Ratzingera, aby powstał nowy ruch odnowy liturgicznej. Można spodziewać się, że większość czytelników książki będą stanowiły osoby, dla których liturgicznym domem jest tradycyjna forma rytu rzymskiego i niewątpliwie pozycja ta będzie dla nich cenną pomocą w jeszcze lepszym poznaniu tej tradycji obrzędowej. Jednak do sięgnięcia po „Przewodnik” warto w nie mniejszym stopniu zachęcić także wiernych utożsamiających się z liturgią w formie zwyczajnej; może to być dla nich okazja do poszerzenia spojrzenia, być może także do zrewidowania niejednego negatywnego stereotypu na temat Mszy „trydenckiej”.

Są dwa podstawowe powody, dla których przyjmuję z radością książkę o. Chalufour, pragnę je krótko rozwinąć poniżej.

Po pierwsze, książka jest świadectwem ogromnej żywotności i wewnętrznego bogactwa tradycyjnej liturgii, przez co może skutecznie przyczyniać się do przezwyciężenia dość rozpowszechnionego negatywnego mitu dawnej liturgii jako rzeczywistości rzekomo skostniałej, nieadekwatnej dla współczesnego człowieka, w której forma przytłacza treść. „Przewodnik” jest przykładem autentycznej mistagogii tradycyjnej liturgii, której formy, choć istotnie dawne, nie są przez to bynajmniej przestarzałe. Dawna liturgia to integralna część żywej tradycji Kościoła, mogąca dostarczyć solidnego duchowego pokarmu katolikom XXI wieku, a nie muzeum czy relikt przeszłości. Można odnieść do niej słowa Psalmu o drzewie, zasadzonym nad płynącą wodą, którego liście nigdy nie więdną (Ps 1, 3), lub słowa innego Psalmu o sprawiedliwym, który także w starości wyda owoc, zawsze pełen życiodajnych soków (Ps 92 [91], 15).

Po drugie, bardzo ważna jest przyjęta przez Autora perspektywa „ekumeniczna”. Zgodnie z tytułem książki, jej główną część stanowi komentarz do obrzędów Mszy świętej według Mszału rzymskiego z 1962 r., jednak oprócz tego Autor prezentuje także obrzędy według zreformowanego Mszału Pawła VI, według wybranych tradycyjnych wariantów rytu rzymskiego (lyońskiego i dominikańskiego) a także według rytu bizantyjskiego. Ponadto w ramach komentarza do tradycyjnej liturgii o. Chalufour wielokrotnie odnosi się porównawczo do liturgii posoborowej, wskazując na istniejące różnice bez polemik. Taka właśnie perspektywa, dopuszczająca współistnienie różnych form rytu rzymskiego, oczywiście bez ich mieszania i czynienia jakiejś sztucznej hybrydy, oraz otwarta na bogactwo innych tradycji obrzędowych, wydaje się najlepiej korespondować z myślą Benedykta XVI, pragnącego przezwyciężyć klimat radykalnej opozycji między starszą i nową formą rytu rzymskiego. Dom Cassian Folsom OSB z klasztoru w Nursji powiedział przed paroma laty, że dwie formy liturgii rzymskiej są podobne do dwóch osób żyjących dotąd z dala od siebie, które teraz, po motu proprio „Summorum Pontificum”, mają szansę poznać się nawzajem i być może nawet ze sobą się zaprzyjaźnić. Podobny duch ożywia niniejszy „Przewodnik po Mszy świętej” i ten wewnątrzkościelny ekumenizm o. Chalufoura jest bardzo bliski także i dla mnie jako dla kapłana sprawującego Najświętszą Ofiarę według obu form rytu rzymskiego, mającego ponadto doświadczenie posługi duszpasterskiej w obrządku wschodnim, w parafii neounickiej. (...)

ks. Maciej Zachara MIC
Lublin, uroczystość św. Józefa, 19 marca 2012 r.

Wprowadzenie

Według wyrażenia Soboru Trydenckiego, powtórzonego w Katechizmie Kościoła Katolickiego, Chrystus ustanowił ofiarę Mszy, aby „pozostawić Kościołowi, swojej ukochanej Oblubienicy, ofiarę widzialną (według wymagań natury ludzkiej)”, która „będzie … reprezentowała ofiarę krwawą, która miała wypełnić się jeden raz na krzyżu”. To właśnie ten widzialny aspekt Najświętszej Ofiary – słowa, postawy i gesty – stanowią liturgię Mszy, „największą poezję, jaka była kiedykolwiek i która jest odblaskiem Boga”, według wyrażenia Juliena Greena.

Celem niniejszej książki jest podzielenie się z wiernymi katolikami naszym zachwytem wobec tej liturgii przekazywanej przez naszą matkę święty Kościół – ale także przedstawienie jej chrześcijanom prawosławnym i reformowanym, a także każdemu człowiekowi szukającemu prawdy i piękna. O ile głęboka rzeczywistość jest z istoty ta sama w każdej Mszy odprawianej w sposób ważny (gdyż zawsze mamy tam do czynienia z obecnością i działaniem człowieka-Boga), jej ramy – czyli liturgia – zmieniają się wraz z czasem i przestrzenią, i z tego powodu używa się obecnie w Kościele różnych mszałów.

Przewodnik po Mszy świętej – to komentarz do części stałych Mszy, oparty na edycji mszału, dokonanej przez bł. Jana XXIII w 1962 roku i stanowiącej nadzwyczajną formę rytu rzymskiego. Jednak zasadnicza część tego, co tu powiedziano, dotyczy każdej Mszy, niezależnie od jej obrządku. (...)