Psy Stalina- Pietrow Nikita

Nikita Pietrow to wybitny rosyjski badacz historii najnowszej; jest autorem ponad 100 prac poświęconych historii terroru w sowieckiej Rosji. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego – zdelegalizowanego przez Putina w grudniu 2021 r. – rosyjskiego Stowarzyszenia Memoriał, organizacji pozarządowej broniącej praw człowieka i dokumentującej stalinowskie zbrodnie. Psy Stalina ukazały się po raz pierwszy drukiem w Rosji w 2011 r. pt. Oprawcy. Oni wykonywali rozkazy Stalina. Monografia Pietrowa, opublikowana rok później przez wydawnictwo Demart w Polsce, przedstawia ludzi bezpośrednio zaangażowanych w realizację „zadań specjalnych” podejmowanych przez NKWD. Wśród nich są m.in. kierujący NKWD od 1938 r. do śmierci Stalina w 1953 r. Ławrientij Beria i podporządkowani mu Wsiewołod Mierkułow, bracia Bogdan i Amajak Kobułowowie, Lew Włodzimirski, Borys Rodos, Michaił Riumin, Lew Szwarcman, Wasilij Błochin, Michaił Malcew, Wasilij Ulrich. Obecne wydanie to wzbogacona i rozszerzona edycja w stosunku do pierwszego wydania tej książki, uzupełniona o biogramy m.in. Canawy (Ławrientija Drugiego), Pawła Sudopłatowa, Nauma Eitingona czy zabójców z Sandarmochu, gdzie w latach 1937–1938 „zlikwidowano” ponad 9500 osób, w tym wielu Polaków.

W książce znajduje się rozdział w całości poświęcony zbrodni katyńskiej. Pietrow poza opisem technologii rozstrzeliwań umieścił w nim listę zbrodniarzy NKWD uczestniczących w zamordowaniu prawie 22 tys. polskich obywateli wiosną w 1940 r. Z kolei w rozdziale „Mały Katyń” autor opisuje tzw. obławę augustowską, wciąż niewyjaśnioną zbrodnię na Podlasiu popełnioną w 1945 r. przez SMIERSZ na prawie 600 polskich obywatelach: żołnierzach i cywilach przeciwdziałających sowietyzacji Polski.

„Wartość dokumentacyjną pracy Nikity Pietrowa trudno przecenić. Ujawnia on mechanizmy funkcjonowania państwowego systemu zbrodni, represji i zastraszania społeczeństwa" – napisał prof. Adam Daniel Rotfeld, były szef MSZ i współprzewodniczący Polsko-Rosyjskiej Grupy ds. Trudnych.

Do najbardziej interesujących wątków książki Pietrowa należy opis tajnego laboratorium X, w którym prowadzono testy medyczne na ludziach. Więźniom przykładowo wstrzykiwano różnorodne trucizny, by sprawdzić, jak szybko będą konać. Niestety, zakres prowadzonych tam „badań” w dalszym ciągu pozostaje nieodkryty, nie możemy nawet obecnie ustalić, ile osób zginęło w wyniku eksperymentów.

Innym wątkiem, który wydaje mi się szczególnie zajmujący, jest pokazanie faktu, że Stalin do ostatnich chwil swojego życia zajmował się planowaniem kolejnych represji w społeczeństwie i partii. Autor zamieścił również dokumenty świadczące o przygotowywaniu kolejnych, zakrojonych na dość dużą skalę czystek (na czele z „wymianą” kadr aparatu bezpieczeństwa). Ponadto warto wspomnieć o zamieszczeniu przez autora biogramów wykonawców zbrodni w Katyniu, Starobielsku i Ostaszkowie, opracowanych na podstawie dokumentacji pochodzącej z archiwów rosyjskich.

Z pewnością książkę Nikity Pietrowa warto zakupić. Uświadamia nam ona istotę systemu komunistycznego, ze szczególnym naciskiem na epokę rządów Stalina. Pokazuje, że w pełni trafne jest stwierdzenie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego o „dwóch totalitarnych bliźniakach” – komunizmie i nazizmie. Oba były równie zbrodnicze i obydwa wykreowały bezwzględnych masowych morderców. Metody stosowane przez funkcjonariuszy aparatu terroru były w obu systemach dokładnie takie same i są równie godne potępienia.

Jedynym mankamentem, jaki dało się dostrzec w trakcie lektury „Psów Stalina”, jest brak szerszego wytłumaczenia kryteriów wyboru takich, a nie innych postaci, poza stwierdzeniem, że byli oni najwierniejszym z funkcjonariuszami sowieckiego aparatu terroru w okresie panowania Stalina.

Liczę, że kolejne nieprzetłumaczone na język polski prace Nikity Pietrowa ukażą się nakładem naszych wydawnictw, gdyż recenzowana książka w pełni pokazuje bogaty warsztat historyczny rosyjskiego badacza.