"Sprawiedliwy" handel? Czy Fair Trade rzeczywiście zwalcza problem ubóstwa. - Victor V. Claar

Czy kupno produktów Fair Trade rzeczywiście pomaga podnieść stopę życiową plantatorom kawy? Czy idea sprawiedliwego handlu ma uzasadnienie ekonomiczne i jest skutecznym narzędziem poprawy losu przedsiębiorców południowej półkuli? Wreszcie, czy ta inicjatywa jest do pogodzenia z systemem wolnego handlu?

Wspólnie z Fundacją PAFERE postanowiliśmy przybliżyć polskim czytelnikom ekonomiczne i moralne uwarunkowania oraz zamierzone i niezamierzone skutki istnienia ruchu Fair Trade. W ramach programu stypendialnego Fundacji, tegoroczny stypendysta – Grzegorz Jaeger, student III roku ekonomii Uniwersytetu Opolskiego – przetłumaczył publikację Victora V. Claara, profesora ekonomii na Henderson State University w stanie Arkansas, zatytułowaną: Fair Trade. Its Prospects as a Poverty Solution wydaną przez amerykański Acton Institute.

Profesor Claar we wnioskach końcowych pisze: „Pomimo swoich wspaniałych intencji, jak również szczerych ofiar pieniężnych, ponoszonych przez konsumentów przy wyborze droższej kawy Fair Trade, nie doprowadzi on nigdy do długoterminowego wzbogacenia biednych. Zamiast tego tworzy on dodatkową zachętę dla ubogich na pozostanie przy pracy, która nigdy nie przyniesie większych zysków niż w tej chwili. Dopóki cena kawy utrzymywać się będzie na niskim poziomie, jej uprawa — nawet jeśli jest to kawa Fair Trade — nie pozwoli na duże zarobki.

Niskie ceny kawy, tak jak niskie ceny innych towarów, są zwykle sygnałem dla producentów, by wytwarzać mniej i przerzucić się na inną działalność. Jednak Sprawiedliwy Handel zakłóca ten sygnał, co wywołuje przykre konsekwencje. Po pierwsze, Sprawiedliwy Handel zachęca do większej produkcji kawy. Po drugie, sprawia, że plantatorzy “niesprawiedliwego handlu” biednieją, ponieważ ceny “niesprawiedliwego handlu” spadają, kiedy nowi rolnicy, w miejscach takich jak Wietnam, zachęcani są do wejścia na rynek przez sztucznie zawyżone ceny. Pojawienie się nowych producentów zwiększa podaż, a większa podaż zawsze wywiera presję na obniżkę cen”. Zdaniem autora publikacji umowy fundacji Fair Trade z plantatorami kawy można porównać do złotych kajdan, które wiążą nadgarstki chcącym bogacić się plantatorom.